|
| جزوات آموزشی |
 |
|
|
ادامه كليات هيپنوتيزم (1)
اگر فردي نخواست هيپنوتيزم شود هيپنوتيزم نمي شود. البته بايد منظور از نخواستن را بدانيم ، چون نگهبان بانك است نمي خواهد يا چون مي ترسد كه اتفاقي برايش بيافتد، در حالت اول بايد تا پايان شيفت نگهباني او صبر كنيم، درحال نگهباني هرگز هيپنوتيزم نمي شود ، ولي در حالت دوم بايد ترس و نگراني اش را برطرف نمائيم. وگرنه يا هيپنوتيزم نمي شود ،يا به سختي هيپنوز مي شود و يا اگر هم هيپنوز شود يا ما با تكنيك هاي خاصي او را وادار كنيم احتمال بروز عوارض بسيار زياد خواهد بود .
بجز موارد فوق ، همه هيپنوتيزم مي شوند ، اما نه به يك ميزان ، يا به اصطلاح رايج ، همه به يك ميزان در خواب هيپنوتيزمي عميق نمي شوند . مفهوم عمق به دنبال تشبيه هيپنوتيزم به خواب رايج شد . انگار همانطور كه ما به خواب عميق تري مي رويم به خلسه هيپنوتيزمي عميق تري هم وارد مي شويم . تحقيقات و يافته هاي جديد نشان داده اند كه هيپنوتيزم هيچ شباهتي با خواب ندارد .اما به دليل همين تشبيه ، تعيين عمق درهيپنوتيزم هميشه مورد توجه و به شدت مورد اختلاف نظر بوده است . به تدريج بجاي استفاده ازمفهوم عمق خلسه ، ازمفهوم استعداد افراد براي هيپنوتيزم شدن يا استعداد هيپنوتيزم پذيري استفاده شد و سعي شد با طراحي آزمونهاي استاندارد شده اي توانائي افراد در رسيدن به عمق هاي بيشتر يا يا به عبارتي علمي تر ايجاد تغييرات پيچيده تر اندازه گيري شود . مطالعات وسيع با اين آزمونها نشان داد كه استعداد افراد براي هيپنوتيزم شدن ربطي به جنسيت آنها ندارد . به عبارتي اينكه عدهاي معتقدند تفاوتي بين خانمها و آقايان در هيپنوتيزم شدن وجود دارد درست نيست . همچنين استعداد هيپنوتيزم پذيري ربطي به قدرت اراده ،خصوصيات شخصيتي و…نيز ندارد . امروزه معتقدند استعداد هيپنوتيزم پذيري به عوامل زير بستگي دارد:
انگيزه سوژه : شايد انگيزه سوژه از مهمترين عوامل در استعداد هيپنوتيزم پذيري باشد . منظور از انگيزه اين نيست كه چقدرسوژه مي خواهد هيپنوتيزم شود ، اين است كه چقدر از هيپنوتيزم سود مي برد. برهمين اساس ، هيپنوتيزم كردن و بي حسي دادن به فردي كه از سر كنجكاوي دوست دارد بي دردي را تجربه كند مشكل تر است تا فردي كه به علت سوختگي به شدت به كمك ما نياز دارد.
مقاومت : مقاومت سوژه موضوع مفصلي است .گاه ترسها و نگرانيهاي خاصي باعث بروز مقاومت مي شوند ، بايد به اين ترسها توجه و آنها را رفع نمود .گاه علت مقاومت اين است كه چقدر به اجبار اطرافيان جهت درمان با هيپنوتيزم مراجعه نموده است . اينكه چقدر اصولا از هيپنوتيزم خوشش مي آيد . اينكه آيا ممكن است نفع خاصي از بيماريش به صورت ناخودآگاه ببرد ! اينها تعدادي از مواردي است كه ممكن است ريشهء مقاومت بيمار باشد ، در هر صورت توجه به مقاومت و كنترل و رفع آن در استعداد هيپنوتيزم پذيري سوژه يعني توانائي او در رسيدن به عمق هاي بيشتر بسيار مهم است .
رابطه درماني:رابطه خاصي كه بين درمانگر و بيمار برقرار مي شود يا رابطه درماني( rapport )در جلب اعتماد سوژه و جلب همكاري او در ايجاد تغييرات مناسب ضروري است . اين رابطه باعث ايجاد حس اعتمادي مي گردد كه براي تغيير لازم است . به همين دليل ممكن است فردي توسط يك هيپنوتيزم درمانگر به خلسه عميق و توسط ديگري اصلا هيپنوتيزم نشود .چرا كه به يكي اعتماد كامل و به ديگري اعتماد ندارد . خوشبختانه ايجاد و بهبود اين رابطه درماني نيز ممكن، ساده و ميسر است.
4-درك منطق هيپنوتيزمي:منظور از اينكه سوژه منطق هيپنوتيزمي را درك كند اين است كه سوژه بفهمد يا ياد بگيردكه در هنگام هيپنوتيزم شدن چه بايد بكند ،چه كاري را نبايد بكند ، اصلا چه اتفاقي خواهد افتاد .لازم است پيش از القاء خلسه از اينكه سوژه منطق هيپنوتيزم را درك كرده است مطمئن شويم . منطق هيپنوتيزمي را با استفاده ازتلقين هاي بيداري مي توان افزايش داد .تلقين هاي بيداري تكنيكهاي ساده هيپنوتيزمي هستند كه چند مورد از آنها در بخش ضميمه آمده است .
5-توانائي هاي شناختي: آدم ها با هم متفاوت هستند ،اما مهمترين بخش در تفاوتهاي فردي كه باعث تفاوت در استعداد هيپنوتيزم پذيري مي گردد توانائي هاي شناختي است (در اينجا مفهوم روانشناختي شناخت مورد نظر است )مانند توانائي در توجه و عدم توجه ،توانائي در تجسم ، توانائي ادراك و… .اين توانائيها در افراد مختلف و در سنين متفاوت يكسان نيستند و هر چند قابل تغييرند اما تغيير آنها بر خلاف موارد پيشين نظير انگيزه ، مقاومت و…چندان آسان نمي باشد.تفاوت در استعدادهيپنوتيزم پذيري درسنين مختلف نيز به تفاوت در توانائي هاي شناختي آنها بستگي دارد . طبيعي است كه جوانترها توانائي هاي شناختي بيشتري نسبت به افراد مسن دارند. بيماريها ، خستگي و مواردمشابه نيز اين توانائي ها را كاهش مي دهند.
خوشبختانه بجز مورد آخر يعني توانائي هاي شناختي ،در بقيه موارد امكان تغيير اين عوامل و افزايش استعداد هيپنوتيزم پذيري ممكن و آسان است و همين امر باعث شده امروزه افراد بيشتري را بتوان هيپنوتيزم كرد .از طرفي شناخت بهتر از مباني و تئوريهاي هيپنوتيزم باعث پيشرفت در روش هاي هيپنوتيزم درماني شده است .بدنبال اين پيشرفتها براي كسب نتيجه درماني مطلوب كمتر نياز به رسيدن به عمق هاي زياد مي شود . در نتيجه امروزه افراد بيشتري از مزاياي هيپنوتيزم در درمان بهره مي برند.
حال كه دانستيم چه كساني هيپنوتيزم مي شوند و چه كساني نمي شوند لازم است به اين
سؤال پاسخ دهيم كه چه كساني را نبايد هيپنوتيزم كنيم . موارد منع استفاده از هيپنوتيزم عبارتند از:
1-مواردي كه روش ديگري در درمان بيمار مناسب تر از هيپنوتيزم است . به عبارتي نبايد فردي را بر خلاف مصالح اش هيپنوتيزم كنيم . متاسفانه عدم توجه به اين نكته اغلب منجر به بروز عوارض در بيمار مي گردد . طبيعي است كه اخلاق حرفه اي ما نيز حكم مي كند كه از هيپنوتيزم فقط در مواردي كه هيپنوتيزم در درمان آن بيماري درمان انتخابي است استفاده كنيم . هيپنوتيزم درماني براي تمام بيماريها و تمام بيماران مناسب نيست به همين دليل كساني مي توانند از هيپنوتيزم در درمان استفاده كنند كه اجازه درمان آن بيماري با ساير روشها را نيز داشته باشند تا بتوانند بين روشهاي مختلف بسته به شرايط بهترين را انتخاب كنند . مثلا پزشكان كه اجازه درمان آسم با دارو را دارند مجاز هستند كه از هيپنوتيزم نيز براي درمان آسم استفاده كنند يا كارشناسان مامائي كه مجاز به تسكين دردهاي زايماني هستند اجازه استفاده از هيپنوتيزم در كاهش دردهاي زايماني را نيز دارند. مسلما مواردي كه درمانگران به صورت تيمي كار مي كنند، مثلا همكاري پزشك با روانشناس آشنا به هيپنوتيزم درماني آن هم براي درمان مواردي از آسم كه استرس در بروز آن نقش دارد موضوع كاملا متفاوت خواهد بود.
2-در مواردي كه بيمار سابقه بيماري رواني بخصوص نظير برخي اختلالات شخصيت ، بيماريهاي سايكوتيك(توهم ، هذيان ، و…)، افسردگي شديد و ….را داشته و در حال حاضر مبتلا يا با دارو يا رواندرماني تحت كنترل مي باشد هيپنوتيزم كردن وي ممنوع است.در اين موارد امكان بهم ريختن وضعيت ناپايدار رواني دراو با هيپنوتيزم زياد است . به همين دليل گرفتن تاريخچه بيماريها در مصاحبه تشخيصي لازم است ،كاري كه در هر روش درماني به آن توجه داريم.
3-هيپنوتيزم كردن براي مقاصد نمايشي يا تفريحي ممنوع است ،چرا كه اين اقدام شديدا به كرامت نفس افراد آسيب زده و همچنين باعث گسترش باور هاي غلط و غير علمي در مورد هيپنوتيزم مي شود .
4-اگر فردي نخواهد كه هيپنوتيزم شود، نبايد او را هيپنوتيزم كرد. شكستن مقاومت به كمك تكنيكهاي خاص منجر به بروز عوارض و ايجاد اشكال در فرايند درمان مي گردد . لازم است علت مخالفت وي بررسي و در صورت امكان رفع گردد. اگر به هيپنوتيزم باور ندارد هيپنوتيزم كردن او اشكالي ندارد . مهم اين است كه انگيزه داشته ،همكاري كرده ، منطق هيپنوتيزمي را فهميده ، و ما تكنيك را درست اجرا كرده باشيم . در اين صورت هيپنوتيزم مي شود ،چه باور داشته باشد ،چه نداشته باشد .عمدتا نداشتن باور به علت درك نادرست در منطق هيپنوتيزمي و يا به علت شنيدن خرافات در مورد هيپنوتيزم مي با شد.
حال كه دانستيم هيپنوتيزم در چه افرادي و چقدر اثر دارد و در چه مواردي نبايد هيپنوتيزم كرد لازم است به اين
موضوع نيز بپردازيم كه هيپنوتيزم چه عوارض و خطراتي دارد.
هيپنوتيزم هنر تلقين كردن است و به خودي خود خطر و يا عارضه اي ندارد. طبيعي است وقتي
هيپنوتيزم منجر به عوارض مي گـردد كه از اين هنر خوب و به نحو احسن استـفاده نكنيم .اگر از بحث تبحر و نحوه آموزش ديدن درمانگر در تكنيكهاي هيپنوتيزم بگذريم، تسلط درمانگر بر بيماري اي كه قصد درمان آن را دارد يعني آسيب شناسي زيستي ،آسيب شناسي رواني و….اهميت بسيار زيادي دارد . عدم تسلط كافي به اين موارد منجر به بروز عوارض در هيپنوتيزم درماني مي گردد. توجه به مقاومت ها و رفع آنها و عدم اصرار بر شكستن مقاومت نيز در پيشگيري از بروز عوارض بسيار با اهميت است. خوشبختانه عوارضي كه در موارد عادي ايجاد مي گردد چندان مسئله ساز نيستند . سردرد هاي مختصر، گيجي مختصر، احساس خواب آلودگي ،گريه كردن، احساس بيقراري و اضطراب و… كه همگي به سادگي در پايان همان جلسه درمان رفع مي شوند. بروز عوارض شديد دراكثر مواقع به علت وجود بيماري زمينه اي است كه درمانگر از آن غفلت كرده است. اگر سابقه بيماري هاي بيمار را خوب بررسي كنيم و در حيطه درماني كه در آن تخصص نداريم وارد نشويم هرگز با عوارض شديد مواجه نمي شويم .
|
|
|
|
|
|
|
|
|
